De Sint-Willibrorduskerk in Bakel

Adres: Sint Wilbertsplein 12, Bakel

Status: In bedrijf

Monument: Rijksmonument

Bakel is een van de oudste nederzettingen in de Peel, de eerste verwijzing stamt al uit 714. De kerk speelde een grote rol in Bakel, zoals blijkt uit de eerste verwijzing naar de kerk, uit de vroege Middeleeuwen, in 721. Toen is het eigendom namelijk overgegaan op bisschop Willibrordus, die ook de patroonheilige werd. Daarvoor was de kerk gewijd aan Petrus, Paulus en Lambertus. Willibrordus was een oorspronkelijk Engelse bisschop die grote hoeveelheden grond ontving van verschillende Brabantse edelen. Meestal liet hij hier kerken en kloosters op bouwen, in Bakel was een herwijding voldoende. De eerste stenen kerk is in de 11e of 12e eeuw opgericht, delen hiervan zijn nog zichtbaar in het kerkschip. Bakel fungeerde als moederkerk voor haar omgeving. Dat wil zeggen dat mensen uit Gemert, Deurne en Milheeze naar Bakel naar de kerk kwamen en dat de uiteindelijke nieuwe parochies vanuit Bakel gesticht werden. Gemert was de eerste in 1438 (rond die tijd werd ook de eerste echte Gemertse kerk gebouwd). Milheeze werd pas in 1845 een eigen parochie, ook met Sint Willibrordus als patroonheilige voor haar kerk.

De huidige kerk is een Rijksmonument, waarvan de toren uit de zestiende eeuw stamt. In de zeventiende eeuw werd de kerk protestants. Vanwege het einde van de Tachtigjarige oorlog werd de Katholieke religie verboden, werden alle kerken onteigend en voor protestants gebruik vrijgemaakt. In Bakel heeft het niet zo hard gelopen met het aantal protestanten dus het zal in die tijd (1648 tot 1818) wel rustig zijn geweest in de Sint Willibrorduskerk. In die tijd werd in het geheim een zogenaamd schuurkerkje opgericht waar men toch het Katholieke geloof kon belijden. Pas na het einde van Napoleon (die in 1813 uit Nederland vertrok) werd de kerk na lang bakkeleien weer Katholiek. Een deel van de inboedel van de kerk komt dan ook uit het schuurkerkje vandaan, zoals de eiken 18e eeuwse preekstoel, twee eiken biechtstoelen en een schilderij van Sint Dominicus. In het interieur zijn onder meer de 19e-eeuwse eiken beelden van Petrus, Paulus, Johannes de Evangelist en Willibrordus opvallende elementen.

De huidige deels neogotische kerk is meerdere malen ingrijpend vernieuwd en verbouwd onder meer ten gevolge van een brand in 1708, waarbij het dorpsarchief dat in de kerktoren werd bewaard voor een groot deel werd vernietigd. Zowel het schip als de toren werden in 1721 herbouwd. Na een nieuwe brand in 1893 werd de kerk in 1910 uitgebreid met twee zijbeuken en een priesterkoor en kreeg het een neogotisch uiterlijk. De voorgevel van de kerk bevat twee beelden van Willibrordus, de huidige patroonheilige. Het oorspronkelijke Willibrordusbeeld dat boven de entree was geplaatst staat op het kerkhof achter de kerk.

Foto's van de huidige kerk van Bakel zijn afkomstig van Theo Maas. De rest is afkomstig van de heemkundekring Bakel-Milheeze.

 

Bronnen (via erfgoedgeowiki, http://www.erfgoedgeowiki.nl/index.php/Kerk:_Sint_Willibrordus,_Bakel):

P.H. Nooijen, Tussen Peel en Aa, 1967

RCE, monumentbeschrijving

Van Zummeren, P., Volkswijsheid van dag tot dag: De eeuwigdurende Volkskalender, 2000, ‘s-Gravenhage

Bakelse kerkgeschiedenis

 

Bekijk de online routekaart.
-