De oude St. Clemenskerk van Gerwen

Adres: Heuvel 21

Status:

Monument: Rijksmonument

Aan het einde van de 15e eeuw werd begonnen met de bouw van de derde kerk in Gerwen: de huidige kerk. De eenvoudige toren, zonder versieringen of steunberen, geef aan dat de Gerwense gemeenschap niet veel te besteden had aan de nieuwbouw. Bij de gotische kerk van Gerwen kunnen we tegenwoordig nog het een en ander zien van de oorspronkelijke 15eeeuwse bouw.

De Oude St. Clemenskerk is eind 15de eeuw gebouwd in de stijl van de Kempische Gotiek. Na een brand in 1612 is de kerk gedeeltelijk vernieuwd en in de loop van de tijd zijn er ook andere aanpassingen gedaan. Het metselwerk tussen de lichtbeuk-ramen blijken uit bouwsporen ooit te zijn veranderd en mogelijk heeft men de spaarvelden verwijderd. Een spaarveld of spaarnis is een ondiepe, blinde nis in een muur, waardoor materiaal, zoals baksteen, uitgespaard wordt, bijvoorbeeld om de vlakke gevelwand te verlevendigen. De kerk bestaat uit een driezijdig gesloten koor, dwarspand, driebeukig basilicaal schip en vlakopgaande toren.

Na de storm van 1800 werd de kerk ten dele gerestaureerd. De steunbeerloze westtoren bevat resten van oudere galmgaten wat ons verteld dat deze later verhoogd is. Een galmgat is een opening in een muur ter hoogte van de luidklokken, zodat het geluid van de klokken naar buiten kan. Meestal zitten er houten of metalen horizontale galmborden in het galmgat. Deze voorkomen dat er regen naar binnen kan en richten het geluid wat meer naar beneden. De klokkengeleding heeft evenals de toren van Stiphout, aan elke zijde vier nissen waarvan de middelste twee de spitsbogige galmgaten bevatten. De torenspits werd in 1801 vernieuwd blijkens het opschrift op de naald : ‘Desen toren heeft gemakt Joannes Dystlbloem in het jaar 1801’.Met name de toren vertoont nog veel authentieke kenmerken van de 15e eeuwse bouw. Het bouwen van torens op religieuze gebouwen is specifiek voor het Europa van de Middeleeuwen. De vroegste christelijke kerken in Brabant, hadden in de meeste gevallen geen toren. De schaal en verspreiding van kerken en de kerktorens in Noord-Brabant was voor die tijd ongekend. Voor bezoekers uit het buitenland was een bezoek aan Brabant als het bezoek van een hedendaagse dorpeling aan een grote metropool met veel wolkenkrabbers. In Brabantse dorpen en kleine stadjes verrezen monumentale kerkreuzen waar grote dorpen elders alleen met jaloezie naar konden kijken. De kerken waren meer dan alleen een statussymbool, ze waren ook hét symbool van een nieuwe gemeenschapsvorm.

De kerken hebben alles te maken met het ontstaan van dorpen. In de loop van de 13e en 14eeeuw vormden de zich tot dan toe verspreide bewoningsvormen tot een dorp, ofwel een communitas. Met als meest sprekende uitdrukking, de bouw van grote kerken en kerktorens. Waarschijnlijk hebben de protestanten nauwelijks gebruik gemaakt van de kerk. De kerk was in 1798 weer in bezit gekomen van de parochie van Nuenen-Gerwen. De kerktoren is een uitdrukking van de Gouden Eeuw van Brabant, in welke periode in kleine dorpen imposante kerken werden gebouwd.

 

 

Afbeelding: foto en schets van de kerk van Gerwen door Vincent van Gogh

 

 

Kempische Gotiek

Bijzonderheden

Filmpje over de kerk van Gerwen

Citaten uit contemporaine bronnen

Bronnen en literatuur

Boekje Kerk Gerwen

Website van stichting St. Jozef Gerwen

Bekijk de online routekaart.
-