De kerklocatie in Aarle

Adres: Laarweg protestantse begraafplaats

Status:

Monument: Niet wettelijk beschermd

De bronnen duiden erop dat Aarle al voor 1249 een kerk had. De kerk zal naar alle waarschijnlijkheid in oorsprong de Romaanse bouwstijl hebben gehad. De kerk van Aarle bezat de rang van ‘media ecclesia’, wat betekent dat het een doorsnee kerk betrof. Men eerde als patrones Onze Lieve Vrouw Presentatie. De kerk had verschillende ‘beneficiën’, dat zijn bronnen van inkomsten en gunsten. De inkomsten waren ook gekoppeld aan afzonderlijke altaren. In de 15e eeuw had de kerk vier altaren. De kerk van Aarle werd in de 17e eeuw omschreven als een ‘een fraai geproportioneerde kerk’ (zie afbeelding). In het schetsboek van Hendrik Verhees treffen we een schets aan uit 1791 van het exterieur van het kerkgebouw en een plattegrond van de kerk uit het jaar 1808. De tekeningen stemmen goed met elkaar overeen. Verhees heeft een basilicale kerk getekend met een schip, de hoofdruimte van het kerkgebouw, met drie traveeën (een schip is een in een richting gebouwde symmetrische ruimte). De zijbeuken lopen iets door langs de toren. Het koor is even breed als het schip (zie afbeelding). De toren is geheel vlakopgaand en heeft vermoedelijk drie geledingen gehad.

 

Afbeelding: Middeleeuwse kerk te Aarle. Aardig detail dat deze oude schets ook al als bijzonderheid vermeldt dat de kerk in ‘De Akkers’ stond.

Sinds 1648 werd de kerk gebruikt door de protestanten en werd de kerk bediend door een predikant, die ook de gelovigen te Beek en Lieshout onder zijn hoede had. De katholieken van Aarle en Rixtel werden verbannen naar door henzelf gebouwde schuurkerk(en). De kerk van Aarle, oorspronkelijk gesticht als een zogenaamde "vrije kerk", dat wil zeggen gesticht door de kerkgemeenschap zelf, werd na 1648 door het zeer gering aantal aanhangers van de nieuwe religie niet goed onderhouden. De kosten waren daarvoor te hoog en zij werd ook te weinig gebruikt. Bij de storm op 9 november 1800 sloeg de spits van de toren af. De oude kerk werd een armzalige bouwval.

Deze kerk was een uitdrukking van de Gouden Eeuw van Brabant, in welke periode in kleine dorpen imposante kerken werden gebouwd. De kerk was een typisch voorbeeld van een eenzaam in de akkers gelegen kerk.

 

Afbeelding: De middeleeuwse kerk eenzaam in de akkers op de historische kaart uit circa 1840. In het oog springend detail zijn de toponiemen ‘Het Vagevuur’ en ‘De Hemel’ linksboven op deze uitsnede, een verwijzing naar de theorie van de contrastharmonie.

Bedevaartsoord

Historien ende Mirakelen

Omgeving Akkercomplex de Hooge Akkers

Omgeving Waardevol Cultuurlandschap

Archeologie

Filmpje over de verdwenen kerk van Aarle

Citaten uit contemporaine bronnen

Website van heemkundekring Barthold van Heessel te Aarle-Rixtel

Bekijk de online routekaart.
-